Prošlonedjeljna najava da će sindikat "Ujedinjeni automobilski radnici" stupiti u štrajk protiv tri najveća proizvođača automobila u SAD doprinijela je tome da 2023. godina postane jedna od najaktivnijih u skorijoj američkoj istoriji kada je riječ o borbi radnika za svoja prava.
Štrajk radnika automobilske industrije protiv Forda, Dženeral Motorsa i Stelantisa počeo je u petak napuštanjem nekoliko fabrika. Ipak, obim štrajka bi mogao postati mnogo veći ako se u njega ukljući većina ili svih 146.000 članova sindikata.
U štrajku su već i destine hiljada članova "Saveza američkih pisaca" i "Saveza filmskih glumaca-Američke federacije televizijskih i radijskih umjetnika", čiji je zajednički prekid rada doveo do zaustavljanja većine filmskih i televizijskih produkcija.
Iako su štrajkovi automobilskih i holivudskih radnika privukli najviše pažnje medija, daleko od toga da su bili jedini ove godine u kojima su radnici tražili veća primanja ili bolje uslove rada.
Ne propustite: Dan rada: Osim roštilja i proslava u prvom planu štrajkovi i radničko organizovanjeTokom ljeta, zaposlenici pošte (UPS) prijetili su opštim štrajkom kako bi se izborili za povoljnije ugovore. Zaposlenici kafeterija Starbaks organizovali su nekoliko akcija tokom 2023. godine, dok su bili aktivni i pokreti radnika u skladištima Amazona.
Prekretnica
Štrajkovi i druge akcije radničkih sindikata u SAD su daleko rjeđa pojava nego u prethodnoj generaciji, uglavnom kao rezultat višedecenijske kampanje za donošenje zakona koji su ograničavali mogućnost sindikata da se organiziraju i jačali položaj rukovodilaca kompanijia u pregovorima. Ali 2023. godine sindikati su ponovo aktuelni.
Ne propustite: Istorijski štrajk u auto-industriji, Bajden kaže da radnici zaslužuju udeo u profitu„U proteklih godinu dana se dešavalo mnogo više toga nego što smo vidjeli u veoma dugom vremenskom periodu, kada je riječ o sindikalnom organizovanju, štrajkovima ili pretnji štrajkovima“, kaže Sjuzan Džei Šurman, profesorica studija rada i radnih odnosa na Univerzitetu Ratgers.
„Tržište rada ostaje relativno tijesno, a kada je to tako, radnici dobijaju polugu u odnosu na poslodavca“, rekla je ona za Glas Amerike. „Ovo je prvi put u decenijama da imamo ovu okolnost, a sindikati to iskorištavaju, kako da se organizuju, tako i da pokušaju ostvariti dobitke u kolektivnom pregovaranju."
Sindikati su takođe našli zainteresovanu publiku među američkim radnicima.
Šurman kaže a su američki radnici "već dugo ljuti, jer prosječne plate stagniraju decenijama.” Dodaje da su kombinacija malih, ali značajnih organizacionih uspjeha u kompanijama koje su dugo bile otporne na sindikalizaciju, kao i velika vidljivost štrajkača u Holivudu, podigli profil radničkog pokreta, posebno među mlađim radnicima.
Štrajk u Holivudu
Pisci i scenaristi su stupili u štrajk u maju, dok su im se glumci i drugi filmski radnici pridružili u julu. Oba sindikata zahtijevaju da filmski i televizijski studiji koji ih zapošljavaju ažuriraju ugovore kako bi odražavali promjenjivu dinamiku poslovanja, uključujući novu dominaciju video striminga i višestruke prijetnje koje vještačka inteligencija predstavlja za ljude u kreativnim profesijama.
Glumica Dženifer Van Dik tokom protesta holivudskih glumaca, koji su se u štrajku pridružili scenaristima.
Nije bilo velikog napretka u pregovorima pisaca i scenarista sa filmskim studijima i produkcijama, te su oni propali tokom ljeta, ali je planirano da se nastave ove sedmice.
Pregovori o štrajku glumaca su takođe prekinuti, a nastavak nije ni na vidiku. U međuvremenu, izgleda da će se štrajkačka aktivnost sindikata proširiti. Predsjednik sindikata Fran Drešer nagovijestio je da bi sindikat uskoro mogao ciljati na industriju video igara, koja se oslanja na njegove članove prilikom snimanja glasova i pokreta.
Rovovski rat
„Napreduju veoma sporo, ako uopšte napreduju“, kaže za Glas Amerike Džonatan Hendel, medijski advokat i novinar. „Iskreno, pregovori sindikata pisaca bili su rovovski rat. Svaki centimetar pokreta sa bilo koje strane dobija se uz ogromni trošak i uloženo vrijeme, te uz ogromnu cijenu patnje za one koji su bez posla.”
Hendl, autor knjige "Holivud u štrajku!: Industrija u ratu u doba interneta", koja govori o štrajku glumaca iz 2007. godine, navodi da bi najnoviji štrajkovi mogli ući i u narednu godinu.
Your browser doesn’t support HTML5
Holivudski glumci u štrajku zbog plata i veštačke inteligencije
“Mislim da se vrlo definitivno zatvara prozor za sklapanje poslova ove godine”, rekao je on. “Ako ne vidite da se dogovori sa oba sindikata sklope u narednih četiri ili pet sedmica, onda dolazimo do perioda praznika, a ugovore ćete vidjeti tek negdje sljedeće godine.”
Ukoliko se to dogodi, dodao je, pritisak na filmske studije će rasti, jer na red dolaze i pregovori o ugovorima sa sindikatom koji predstavlja veliki broj ranika iz ostalih grana produkcijsko-scenske inustrije.
Štrajk automobilskih radnika
Štrajk "Ujedinjenih automobilskih radnika" je počeo u petak, napuštanjem tri fabrike, po jedne u vlasništvu Forda, Dženeral Motorsa i Stelantisa. Do sada je samo oko 13.000 od 146.000 članova sindikata obustavilo rad. Međutim, predsjednik tog sindikata, Šon Fejn, jasno je stavio do znanja da je mogućnost šireg prekida rada jedna od opcija.
"Ujedinjeni automobilski radnici" tokom štrajka u Detroitu, 15. septembra 2023.
Zvaničnici kompanija su rekli da bi, budući da su komponente napravljene u fabrikama koje štrajkuju neophodne za rad u drugim pogonima, uskoro mogle početi otpuštati radnike koji ne štrajkuju aktivno.
Sindikat aktivno pregovara sa proizvođačima automobila, ali to izgleda drugačije nego u prošlosti, kada se veći dio razgovora odvijao u privatnosti. Korupcijski skandal u sindikatu "Ujedinjeni automobilski radnici" doveo je do potresa ne samo u rukovodstvu sindikata, već i u načinu na koji se to vodstvo bira.
Istraga Sekretarijata za pravosuđe iz 2020. godine dovela je do presuda protiv 12 službenika sindikata i tri rukovodioca kompanije Fijat Krajstler (prethodnika Stelantisa) na osnovu optužbi o reketiranju, utaji poreza i pronevjeri. Slučaj je uključivao više od 15 miliona dolara u nepropisnim naplatama za programe obuke radnika koje su finansirali "Ujedinjeni automobilski radnici".
"Ono što je bez presedana je način na koji se odvijaju pregovori" rekao je za radio stanicu "WWJ" Džef Gilbert, izveštač o automobilskoj industriji iz Detroita. "Nekada su se vodili iza zatvorenih vrata. Ništa ne biste saznali. Sada predsjednik sindikata obrazlaže šta oni žele, automobilske kompanije iznose neke od svojih ponuda, predsjednik sindikata se ljuti i baca te ponude u smeće, a to je sve pomalo i predstava za javnost.”
„Oni su mnogo više u javnosti, a to je zato što imate drugačiji sindikat nakon korupcijskog skandala“, rekao je Gilbert za Glas Amerike. “Počeli su direktno birati predsjednike, a Šon Fejn se kandidovao na platformi da bude stroži prema auto kompanijama, tako da on u osnovi piše nova pravila igre.”